TR
Sayısallaştırma, basılı harita, pafta, plan, kroki, hava fotoğrafı veya uydu görüntüsü gibi analog ya da raster kaynaklar üzerindeki bilgilerin bilgisayar ortamında kullanılabilecek vektörel verilere dönüştürülmesi işlemidir. Bu işlem sonucunda harita üzerindeki detaylar; nokta, çizgi ve alan geometrileriyle yeniden dijital olarak oluşturulmuş olur. Örneğin bir pafta üzerindeki elektrik direği nokta, yol ekseni çizgi, parsel veya yapı sınırı ise alan geometrisiyle temsil edilebilir. Sayısallaştırılan detaylara yalnızca konum bilgisi değil; parsel numarası, yapı türü, yol adı, kullanım kararı veya yüzölçümü gibi açıklayıcı öznitelik bilgileri de eklenebilir. Böylece görsel bir harita, sorgulanabilir ve analiz edilebilir bir veri kaynağına dönüştürülmüş olur.
Sayısallaştırma işlemi yalnızca ekranda çizim yapılmasından ibaret değildir. Kullanılan altlığın koordinat sisteminin tanımlanması, verinin doğru konuma yerleştirilmesi, katman yapısının oluşturulması, geometrilerin kontrol edilmesi ve öznitelik bilgilerinin girilmesi de bu sürecin parçalarıdır. Sayısallaştırmanın temel amacı, farklı kaynaklarda bulunan mekansal bilgileri standart, düzenlenebilir ve sürdürülebilir bir veri yapısına aktarmaktır. Bu nedenle şehir planlama, kadastro, altyapı, haritacılık, çevre, ulaşım, madencilik ve arazi yönetimi gibi konuma bağlı veri üreten birçok alanda kullanılmaktadır.
Coğrafi Bilgi Sistemlerinde (CBS) gerçekleştirilen sorgu, analiz ve raporlama işlemlerinin güvenilirliği, kullanılan verinin kalitesiyle doğrudan ilişkilidir. Sayısallaştırma, analog kaynaklarda bulunan bilgilerin CBS ortamına aktarılmasını sağlayarak bu verilerin günlük iş süreçlerinde kullanılabilir hale gelmesine yardımcı olur.
Basılı bir harita yalnızca görüntülenebilirken sayısallaştırılmış bir CBS verisi üzerinde seçim, sorgulama, ölçüm, sınıflandırma ve mekansal analiz yapılabilir. Örneğin belirli bir bölgede kalan parseller bulunabilir, bir yolun çevresindeki yapılar sorgulanabilir veya farklı dönemlere ait plan kararları karşılaştırılabilir.
CBS’de doğru şekilde gerçekleştirilen sayısallaştırma işleminin sağladığı başlıca katkılar şunlardır:
Sayısallaştırılan verinin doğruluğu kadar hangi standartlara göre üretildiği de önemlidir. Katman isimlerinin, geometri türlerinin, sembolojinin ve öznitelik alanlarının belirli kurallara göre oluşturulması, verilerin birlikte çalışabilirliğini artırır.
Kadastroda sayısallaştırma; pafta, kroki ve benzeri teknik belgelerde bulunan parsel, ada, yapı ve sınır bilgilerinin koordinatlı sayısal verilere dönüştürülmesidir. İşlem yalnızca tapu kayıtlarının bilgisayara aktarılması anlamına gelmez. Kadastro haritalarındaki geometrik bilgilerin, ilgili teknik ve sözel verilerle birlikte dijital ortamda yönetilmesini kapsar.
Kadastro paftaları farklı tarihlerde, farklı ölçüm yöntemleriyle ve farklı ölçeklerde hazırlanmış olabilir. Bu nedenle sayısallaştırma öncesinde paftanın niteliği, koordinat sistemi, ölçeği, kullanılan ölçü değerleri ve mevcut teknik belgeler birlikte değerlendirilmelidir.
Sayısallaştırma sırasında parsel ve ada sınırları oluşturulur, gerekli kontrol noktaları kullanılarak raster pafta koordinatlandırılır ve geometriler ilgili bilgilerle ilişkilendirilir. Komşu parseller arasındaki uyum, kapanmayan alanlar, üst üste binen geometriler ve sınır sürekliliği gibi konular da kontrol edilir. Bu süreç sonucunda kadastral veriler daha kolay görüntülenebilir, sorgulanabilir ve güncellenebilir bir yapıya kavuşur. Ancak sayısallaştırma işlemi tek başına mülkiyet hakkı oluşturan veya değiştiren bir işlem değildir.
Netcad’in arazi yönetimi çözümleri; kadastral işlemlerden imar uygulamalarına, kamulaştırmadan arazi toplulaştırmasına kadar farklı proje süreçlerinin mekansal veriler üzerinden yönetilmesini desteklemektedir. Netmap ise imar ve dağıtım kadastrosu projelerindeki işlem adımlarının yönetilmesine ve ilgili belge ve raporların üretilmesine yönelik araçlar sunmaktadır.
Haritada sayısallaştırma işlemine öncelikle kullanılacak altlık verinin hazırlanmasıyla başlanır. Altlık; taranmış bir pafta, uydu görüntüsü, ortofoto, imar planı veya farklı bir raster harita olabilir.
Raster verinin koordinat bilgisi bulunmuyorsa ilk olarak koordinatlandırma işlemi yapılır. Harita üzerindeki koordinatı bilinen noktalar kullanılarak görüntünün gerçek konumuna yerleşmesi sağlanır. Bu aşamada doğru koordinat sisteminin ve uygun dönüşüm yönteminin kullanılması, sayısallaştırılacak verinin konumsal doğruluğu açısından önemlidir. Ardından üretilecek detaylara göre katman yapısı belirlenir. Noktasal detaylar için nokta, yollar ve sınırlar için çizgi, parsel ve kullanım alanları için alan katmanları oluşturulur. Katmanların isimleri, renkleri, çizgi tipleri ve veri alanları proje standardına göre tanımlanır.
Sayısallaştırma işlemi genel olarak şu adımlarla gerçekleştirilir:
Çizim tamamlandıktan sonra kalite kontrol yapılmalıdır. Alanların kapalı olup olmadığı, çizgiler arasında boşluk bulunup bulunmadığı, aynı detayın birden fazla çizilip çizilmediği ve geometrilerin doğru katmanda yer alıp almadığı kontrol edilmelidir. Özellikle parsel, plan fonksiyonu ve idari sınır gibi alan verilerinde topolojik doğruluk, sonraki analizlerin güvenilirliği açısından belirleyicidir.
Netcad pafta sayısallaştırma araçları, raster veya taranmış haritalar üzerindeki detayların CAD ve CBS ortamında yeniden oluşturulmasını sağlar. Kullanıcılar pafta üzerindeki nokta, çizgi ve alan detaylarını proje ihtiyaçlarına göre sayısallaştırabilir; oluşturulan geometrileri katmanlar altında düzenleyebilir.
Sayısallaştırma öncesinde paftanın koordinatlandırılması ve doğru koordinat sisteminde çalışılması gerekir. Koordinatlandırılmış pafta referans alınarak parsel sınırları, yollar, yapılar, plan kullanım kararları ve diğer mekansal detaylar çizilebilir.
Netcad Sayısallaştırma Sihirbazı ile proje standardına uygun tanım dosyaları üzerinden sayısallaştırma yapılabilmektedir. Hazır sayısallaştırma menüleri, aynı türdeki detayların belirlenmiş katman, renk, çizgi tipi ve geometri özellikleriyle üretilmesini kolaylaştırır. Netcad Planet ürününde Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği’ne uygun hazır sayısallaştırma menüleri bulunmaktadır. Bu sayede imar planlarında mevzuat uyumlu sayısallaştırmalar daha hızlı ve kolay gerçekleştirilebilir. Bu yapı özellikle çok sayıda detayın üretildiği projelerde kullanıcı kaynaklı farklılıkların azaltılmasını sağlar. Farklı kullanıcıların aynı standartlara göre veri üretmesi, proje bütünlüğünü ve veri kalitesini destekler.
Netcad raster sayısallaştırma, piksel tabanlı görüntüler üzerinde bulunan mekansal detayların vektörel verilere dönüştürülmesi işlemidir. Taranmış haritalar, eski paftalar, planlar, ortofotolar, hava fotoğrafları ve uydu görüntüleri bu süreçte altlık olarak kullanılabilir.
Raster veriler piksellerden oluştuğu için üzerlerindeki çizgi ve alanlar doğrudan CBS nesnesi olarak sorgulanamaz. Bu detayların nokta, çizgi veya alan geometrilerine dönüştürülmesi gerekir. Örneğin raster bir imar planı üzerindeki kullanım kararları alan, ulaşım bağlantıları çizgi, semboller ise nokta geometrisi olarak sayısallaştırılabilir.
Netcad ortamında raster veri referans olarak projeye eklenebilir, koordinatlandırılabilir ve vektörel çizimler için altlık olarak kullanılabilir. Üretilen veriler katman yapısında düzenlenerek öznitelik bilgileriyle ilişkilendirilebilir. Netcad GIS’in CAD tabanlı veri üretim araçları ile CBS veri yönetimi yeteneklerini bir araya getirmesi, raster kaynaklardan üretilen verilerin yalnızca çizim olarak değil, sorgulanabilir coğrafi veriler olarak da değerlendirilmesini sağlar.
Raster sayısallaştırma süreçlerinin daha hızlı ve verimli yürütülmesi için Netcad RASVEK modülünden yararlanılabilir. RASVEK, özellikle siyah-beyaz ve 1 bit radyometrik çözünürlüğe sahip raster veriler üzerinden otomatik veya yarı otomatik olarak vektör veri üretilmesini sağlar. Raster üzerindeki hatların ve eğrilerin yakalanarak otomatik sayısallaştırılması, alanların otomatik olarak kapatılması ve sayısallaştırma öncesinde raster verinin temizlenip iyileştirilmesi gibi araçlar sayesinde taranmış harita ve paftaların sayısal ortama aktarılması kolaylaştırılır. Böylece Netcad raster sayısallaştırma çalışmalarında manuel çizim ihtiyacı azaltılarak raster veriden CBS ortamında kullanılabilecek vektörel verilerin daha etkin biçimde üretilmesi mümkün hale gelir.
Doğru koordinatlandırma, düzenli katman yapısı ve geometrik kontrollerle yürütülen raster sayısallaştırma işlemi; eski harita arşivlerinin dijitalleştirilmesi, plan verilerinin CBS ortamına aktarılması ve kurumsal coğrafi veri altyapısının geliştirilmesi açısından önemli katkı sağlar.
